ماده هم دائر به اجازهء كشتىرانى در درياچهء اروميه ضميمهء آن امتياز بود ، همانطور كه قبلا ذكر شد خطآهن جلفا به تبريز در سال 1916 افتتاح شد . در ضمن انگليسها هم به فعاليت پرداختند و يك سنديكائى كه شركتهاى « گرين وى » و « لينچ » جزو آن بودند جهت ساختن راه‌آهن در جنوب ايران بدولت ايران اين طور پيشنهاد كردند : الف - از خرمشهر يا خورموسى به خرم‌آباد يا بروجرد . ب - از بندرعباس به كرمان . ج - از بندرعباس به شيراز . د - از بندرعباس به خرمشهر . اصل عمده‌اى كه در اين تقاضا مراعات شده بود انحصار ساختمان راه‌آهن در جنوب ايران بود . اين پيشنهاد شامل حق و امتيازى براى ساختن بنادر در جاهاى لازم بود . علاوه مستلزم انتشار سهام دولتى به اعتبار راه‌آهن و بهرهء آن و هرگونه عوائد موجود ديگر دولت ميشد . سنديكا در نظر گرفته بود كه اولين خطآهن را از محمره يا خورموسى شروع كند . خورموسى خليج خوبى بود كه بتازگى بررسى شده و معلوم شده بود كه چندين ميل در داخل خاك بجانب رود كارون امتداد دارد و هم‌چنين از لحاظ استعداد گودى و مصونيت از بادهاى سخت بسيار عالى بود . سنديكا پيشنهاد كرد كه در وهلهء اول راه آهن را تا دزفول ساخته و بدين ترتيب جلگهء حاصلخيز خوزستان را قابل استفاده گرداند ، سپس از بين تپه‌هاى خرم‌آباد كشانده و از آنجا به بروجرد يكى از شهرهاى منطقهء نفوذ روس برساند . نقشه‌بردارى اين كار قبل از جنگ شروع شد ولى ايلات سر راه در راه موفقيت نقشه‌برداران اشكالات بسيارى ايجاد كرده و مانع انجام كارشان شدند . نتائج جنگ به كلى اوضاع را دگرگون ساخته و به نظر ميرسد كه در شرائط تازه اين طرح در حال وقفه و معوق بماند . شكى نيست كه اگر راه‌آهن بداخلهء ايران كشيده شود بندر آن بندرعباس خواهد بود . مطالعهء يك خطآهن هم كه از ناحيهء رودبار و گردنهء كم‌ارتفاع گيشو گذشته و